Wet DBA Handhaving 2026: Wat Betekenen Vergrijpboetes Voor ZZP'ers?
Peildatum: 1 januari 2026. De cijfers en regels in dit artikel zijn op die datum van toepassing; laatst inhoudelijk gecontroleerd op 6 september 2026 tegen belastingdienst.nl, rijksoverheid.nl en eerstekamer.nl.
Kort antwoord: Wat is de Wet DBA?
De Wet DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties) geldt sinds 2016 en verving de VAR-verklaring. De wet draait om de vraag of je als zzp’er echt zelfstandig werkt of feitelijk in loondienst (schijnzelfstandigheid). Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer; vanaf 1 januari 2026 kunnen vergrijpboetes worden opgelegd (25% bij grove schuld, 50% bij opzet). Verzuimboetes legt de Belastingdienst in 2026 nog niet op. Wat er vanaf 2028 komt, staat in de Zelfstandigenwet.
Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op de Wet DBA. Vanaf 1 januari 2026 kunnen weer vergrijpboetes worden opgelegd: 25% bij grove schuld en 50% bij opzet, bij recidive te verdubbelen tot maximaal 100% van de nageheven belasting. Verzuimboetes legt de Belastingdienst in 2026 nog niet op. Dit artikel behandelt de 8 hoofdvragen rond handhaving.
De kern in het kort
- Einde handhavingsmoratorium 1-1-2025 - sindsdien voert de Belastingdienst weer controles uit - bron Belastingdienst.nl.
- Vergrijpboetes vanaf 1-1-2026 bij opzet (50%) of grove schuld (25%), bij recidive tot 100% - bron Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst.
- Geen verzuimboetes in 2026 - het kabinet heeft de zachte landing deels verlengd; vanaf 1-1-2027 vervalt die - bron Kamerbrief 19-12-2025.
- 1,1 miljoen zzp'ers in het tweede kwartaal van 2026, 15 duizend minder dan het kwartaal ervoor (seizoengecorrigeerd) - bron CBS.
📑 Inhoudsopgave
- Wat is er nieuw in 2026 aan de Wet DBA?
- Hoe hoog is een vergrijpboete?
- Wanneer is iets schijnzelfstandigheid?
- Hoeveel handhavingsacties zijn er in 2025/2026?
- Wat is het verschil tussen Wet DBA en het rechtsvermoeden?
- Hoe voorkom je een vergrijpboete?
- Wat verandert er in 2028 met de Zelfstandigenwet?
- Wat moet je als zzp'er of opdrachtgever nu doen? 4-stappen 30-dagen plan
Wat is er nieuw in 2026 aan de Wet DBA?
De Wet DBA ( Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties) werd in 2016 ingevoerd. Sinds 1 januari 2025 voert de Belastingdienst weer actief controles uit. Vanaf 1 januari 2026 kunnen vergrijpboetes worden opgelegd bij opzet of grove schuld. Verzuimboetes blijven in 2026 nog uit, om opdrachtgevers en zzp'ers tijd te geven zich aan te passen.Zachte landing. In 2025 legde de Belastingdienst geen verzuim- en vergrijpboetes op. Voor 2026 is die zachte landing deels verlengd: nog geen verzuimboetes en het toezicht start in beginsel met een bedrijfsbezoek. Vanaf 1 januari 2027 vervallen ook die elementen. Bron: Kamerbrief 19 december 2025.
Hoe hoog is een vergrijpboete?
De vergrijpboete is 25% bij grove schuld en 50% bij opzet. Bij recidive kan de inspecteur die percentages verdubbelen, tot maximaal 100% van de nageheven belasting — dat is ook het wettelijk plafond. Bij minder dan grove schuld volgt geen vergrijpboete. De percentages zijn afhankelijk van de ernst van de overtreding en of er sprake is van recidive. De Belastingdienst past de percentages per individueel geval toe.| Categorie | Percentage | Toelichting |
|---|---|---|
| Grove schuld | 25% | Van de nageheven belasting |
| Opzet | 50% | Van de nageheven belasting |
| Recidive | max. 100% | Percentage kan worden verdubbeld; 100% is het wettelijk plafond |
Wanneer is iets schijnzelfstandigheid?
Schijnzelfstandigheid betekent dat iemand zich presenteert als zelfstandige terwijl er volgens het arbeidsrecht sprake is van een dienstverband. De Belastingdienst kijkt naar gezag, persoonlijke arbeid, en de vraag of de werkende zich als ondernemer gedraagt (eigen materiaal, eigen risico, meerdere opdrachtgevers).Hoeveel handhavingsacties zijn er in 2025/2026?
De laatst gepubliceerde officiele stand: 842 bedrijfsbezoeken en 237 boekenonderzoeken tot en met oktober 2025, met een inzet van 80 fte. Over 2024 waren dat er 1.115 respectievelijk 312. Over 2026 zijn nog geen cijfers gepubliceerd. De Belastingdienst handhaaft risicogericht; bezocht zijn onder meer organisaties uit arbeidsbemiddeling, bouw, handel en industrie, onderwijs, overheid en zorg (voortgangsbrief 10 december 2025). Een officiele uitsplitsing van het aantal controles per sector is niet gepubliceerd.Wat is het verschil tussen Wet DBA en het rechtsvermoeden?
De Wet DBA is een handhavingsinstrument van de Belastingdienst met fiscale boetes. Het rechtsvermoeden (wetsvoorstel 36.783) werkt civielrechtelijk tussen opdrachtgever en zzp'er en kan leiden tot een arbeidsovereenkomst; het is een zelfstandige wet, los van de (deels geschrapte) VBAR. Ze versterken elkaar maar zijn aparte sporen.Hoe voorkom je een vergrijpboete?
Vier vuistregels: 1) Beoordeel vooraf samen met je opdrachtgever of er sprake is van loondienst (Belastingdienst: wanneer is er sprake van loondienst?). 2) Zorg voor reëel ondernemerschap (meerdere opdrachtgevers, eigen materiaal). 3) Documenteer waarom er geen gezagsverhouding is. 4) Werk je met een bestaande goedgekeurde modelovereenkomst? Die geeft alleen zekerheid als je ook echt werkt zoals erin staat; nieuwe modelovereenkomsten beoordeelt de Belastingdienst sinds 6 september 2024 niet meer (bron).Wat verandert er (beoogd) in 2028 met de Zelfstandigenwet?
Volgens de Kamerbrief van 10 september 2026 werkt het wetsvoorstel met twee toetsen: een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Een toetsingscommissie en sectorale rechtsvermoedens maken er geen deel van uit. Het kabinet wil de behandeling in Tweede en Eerste Kamer in 2027, zodat de wet op 1 januari 2028 in werking kan treden — een beoogde datum, geen vaststaand feit. Hoe de handhaving door de Belastingdienst daarna verandert, is nog niet bekend.Wat moet je als zzp'er of opdrachtgever nu doen? 4-stappen 30-dagen plan
Stap 1 - Controleer of je afspraken (en een eventuele bestaande modelovereenkomst) nog kloppen met hoe je in de praktijk werkt. Stap 2 - Leg vast dat er geen sprake is van gezagsverhouding. Stap 3 - Beoordeel samen met je opdrachtgever of er sprake is van loondienst. Stap 4 - Documenteer je ondernemerschap.Veelgestelde vragen
Wat is de Wet DBA?
De Wet DBA (Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties) geldt sinds 2016 en verving de VAR-verklaring. De wet draait om de vraag of je als zzp’er echt zelfstandig werkt of feitelijk in loondienst (schijnzelfstandigheid). Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer; vanaf 1 januari 2026 kunnen vergrijpboetes worden opgelegd (25% bij grove schuld, 50% bij opzet). Verzuimboetes legt de Belastingdienst in 2026 nog niet op. Wat er vanaf 2028 komt, staat in de Zelfstandigenwet.
Krijg ik een boete als de Belastingdienst langskomt?
Peildatum 1 januari 2026. Niet automatisch. In 2026 start het toezicht in beginsel met een bedrijfsbezoek. Alleen bij opzet of grove schuld volgt een vergrijpboete.
Wat is het verschil tussen verzuimboete en vergrijpboete?
Verzuimboete = geen of te laat aangifte (uitgesteld in 2026). Vergrijpboete = opzettelijke fout (vanaf 1-1-2026 actief).
Kan ik een naheffing voorkomen?
Door vooraf samen te beoordelen of er sprake is van loondienst, daar in de praktijk ook naar te werken en je ondernemerschap aan te tonen. Een bestaande goedgekeurde modelovereenkomst helpt alleen als je werkt zoals erin staat.
Wat als ik meerdere opdrachtgevers heb?
Dat versterkt je positie als ondernemer. Eén opdrachtgever maakt het kwetsbaar.
Werkt de Wet DBA ook na invoering van de Zelfstandigenwet?
Dat is nog niet uitgewerkt. Volgens de Kamerbrief van 10 september 2026 voegt de Zelfstandigenwet een bepaling toe die regelt wanneer er geen sprake is van gezag; de vraag of er een arbeidsovereenkomst is, blijft de kern van de beoordeling.
Kan ik bezwaar maken tegen een vergrijpboete?
Ja, binnen 6 weken na bekendmaking via de reguliere bezwaarprocedure.
Bronnen
- Belastingdienst - Wet DBA handhaving — https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/arbeidsrelaties/content/handhaving
- Rijksoverheid - Kamerbrief gedeeltelijke verlenging zachte landing (19-12-2025) — https://www.rijksoverheid.nl/documenten/2025/12/19/gedeeltelijke-verlenging-zachte-landing-handhaving-schijnzelfstandigheid
- Besluit Bestuurlijke Boeten Belastingdienst — https://wetten.overheid.nl/BWBR0038145/
- Belastingdienst - handhaving en boetes — https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/arbeidsrelaties/content/handhaving
- Belastingdienst - wanneer is er sprake van loondienst? — https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/arbeidsrelaties/content/wanneer-is-sprake-van-loondienst
- Belastingdienst - geen nieuwe modelovereenkomsten meer — https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/arbeidsrelaties/content/geen-nieuwe-modelovereenkomsten-meer
- Tweede Kamer - Kamerbrief vervolgstappen Zelfstandigenwet (10-9-2026) — https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2026Z18615&did=2026D42694
- KVK - Wet DBA voorkomen — https://www.kvk.nl/wetten-en-regels/wet-dba-voorkom-schijnzelfstandigheid/
- Ondernemersplein - schijnzelfstandigheid — https://ondernemersplein.overheid.nl/bedrijf-starten/starten-als-zzper/schijnzelfstandigheid-voorkomen-met-dba-voor-zzpers/
- Belastingdienst - schijnzelfstandigheid — https://over-ons.belastingdienst.nl/onderwerpen/schijnzelfstandigheid/
- Belastingdienst - handhaving arbeidsrelaties — https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/nl/arbeidsrelaties/content/handhaving
- CBS - dashboard arbeidsmarkt, flexwerk (Q2 2026) — https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/dashboard-arbeidsmarkt/werkenden/flexwerk
- Rijksoverheid - voortgangsbrief werken met en als zelfstandige (10-12-2025) — https://www.rijksoverheid.nl/documenten/2025/12/10/voortgangsbrief-werken-met-en-als-zelfstandige-n
- Algemene wet inzake rijksbelastingen (art. 52, 67f, 69) — https://wetten.overheid.nl/BWBR0002320/2026-01-01
- Staatsblad 2026, 207 - inwerkingtreding rechtsvermoeden — https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2026-207.html